JOYLAND

Tekst: Chantal van der Putten
Fotografie: Marcel van der Vlugt

‘SEKSPOSITIVITEIT GAAT OOK OVER HELDERE COMMUNICATIE, RESPECT, EMPATHIE, AANDACHT EN GEMEENSCHAP’

Als pleasure activist, social designer en host van sekspositieve evenementen onderzoekt Ellen Verheij (38) hoe mensen vrijer met seksualiteit kunnen omgaan. ‘Goede seks is dat je samen plezier hebt. Dat je kunt lachen. Dat je ontspannen bent.’

Seks is overal. In muziek, reclame, datingapps en op sociale media. Maar zodra seksualiteit afwijkt van het bekende script — monogaam, hetero en voorspelbaar — wordt het al snel ingewikkeld. Dan ontstaan ongemak, schaamte en oordeel. Zeker wanneer seksualiteit zichtbaar, queer of expliciet wordt. Tegelijkertijd groeit een beweging die seksualiteit juist probeert los te maken van schuldgevoel, prestatiedruk en taboes. Een beweging waarin consent, plezier, vrijheid en verbinding centraal staan. Pleasure activist Ellen Verheij noemt die beweging sekspositiviteit.

Straffen & taboes

Seksualiteit is van alle tijden. Ook openbare seksualiteit, kink, groepsseks en alternatieve relatievormen zijn bepaald geen nieuwe fenomenen. Ellen wijst erop dat queermannen eeuwenlang gedwongen waren om elkaar buiten de officiële samenleving te ontmoeten. Omdat homoseksualiteit strafbaar was, ontstonden ontmoetingsplekken in het verborgene: darkrooms, cruisingplekken en geheime clubs.

‘Je mocht geen seks hebben met andere mannen. Daar stonden zware straffen op. Dus ontstonden er plekken buiten het zicht van de maatschappij.’

Die geschiedenis werkt nog steeds door. Veel hedendaagse sekspositieve ruimtes vinden hun oorsprong in queernachtleven en undergroundcultuur. Niet omdat queermensen ‘extremer’ zouden zijn, maar omdat ze al vroeg gedwongen werden om buiten het zicht te leven.

Tegelijkertijd waren vrouwen historisch gezien veel minder zichtbaar in die seksuele geschiedenis. Niet omdat vrouwen geen verlangens hadden, maar omdat hun bewegingsvrijheid letterlijk beperkter was. Ze mochten vaak niet zelfstandig reizen, niet uitgaan en soms zelfs niet zelfstandig wonen of werken.

Volgens Ellen zie je dat vandaag de dag nog steeds terug in hoe seksualiteit beleefd wordt. Veel seksuele cultuur — van uitgaansleven tot porno — is lang ingericht geweest vanuit een mannelijk perspectief. En dat heeft gevolgen. Die ideeën werken niet alleen door in wie zichtbaar mag zijn, maar ook in hoe we leren wat seks ‘hoort’ te zijn.

Goede seks

Wanneer Ellen praat over sekspositiviteit, gaat het opvallend weinig over ‘meer seks’. Het gaat over betere seks. Vrijere seks. Eerlijkere seks.

‘Wij hebben geleerd dat seks een lineair script is’, zegt Ellen. ‘Penetratie is seks. Klaarkomen is het doel. En meestal draait dat vooral om de man.’

Dat script beperkt niet alleen vrouwen. Ook mannen raken erin gevangen. Jongens groeien op met het idee dat ze moeten presteren: altijd zin hebben, altijd een erectie krijgen, altijd dominant zijn, altijd succesvol ‘scoren’. Kwetsbaarheid of onzekerheid past niet in dat plaatje.

Sekspositiviteit zorgt ervoor dat die druk kan verdwijnen. Seks wordt dan geen prestatie meer, maar een gezamenlijke ervaring. ‘Voor mij is goede seks niet dat iemand zo snel mogelijk klaarkomt. Goede seks is dat je samen plezier hebt. Dat je kunt lachen. Dat je ontspannen bent.’ Dat klinkt simpel, maar is behoorlijk radicaal in een samenleving waarin seksualiteit nog vaak samenhangt met prestatiedruk, schaamte en onzekerheid.

Volgens Ellen ontstaat juist daar ruimte voor gelijkwaardigheid. Niet alleen in bed, maar ook in relaties en vriendschappen. Seks wordt minder iets dat je ‘neemt’ van een ander, maar meer iets wat je samen vormgeeft.

‘ROTTERDAM LOOPT ACHTER OP STEDEN ALS AMSTERDAM EN UTRECHT, WAAR SEKSPOSITIEVE EVENTS VAKER WORDEN GEDOOGD OF GEFACILITEERD’ – ELLEN VERHEIJ

Hostcultuur

Ellen organiseert samen met anderen sekspositieve feesten. Niet als ‘dungeon master’, zoals vroeger vaak gebeurde in BDSM- en fetishscenes, maar bewust als host. Dat verschil in taal is belangrijk.

‘Een host staat niet boven de bezoekers’, legt Ellen uit. ‘Je faciliteert een fijne en veilige sfeer. Zoals iemand die thuis een feest organiseert.’ Die feesten combineren dans, muziek, community en meestal ook ruimtes voor seks. Niet iedereen die er komt, heeft seks. Sterker nog: veel bezoekers komen vooral voor de sfeer, de vrijheid en het gevoel zichzelf te kunnen zijn.

Wie nog nooit op een sekspositief feest is geweest, denkt misschien aan één grote orgie. Volgens Ellen klopt dat beeld nauwelijks. ‘Veel mensen komen vooral om te dansen, te praten of nieuwe mensen te ontmoeten. Sommigen spelen met kink of BDSM, anderen komen alleen voor de sfeer. Het draait veel meer om vrijheid en verbinding dan mensen van buitenaf vaak denken.’ Op zulke avonden zie je vaak mensen in extravagante outfits, latex, leer, lingerie of juist bijna geen kleding. Terwijl ergens techno klinkt, staan anderen juist rustig met elkaar te praten of zoeken ze een intiem hoekje op. Hosts lopen rond, maken een praatje, houden de sfeer in de gaten en zijn aanspreekbaar wanneer iemand zich ongemakkelijk voelt. Belangrijker dan de seksuele handelingen zelf is de intentie van de ruimte.

‘Het gaat niet om donkerte of anonimiteit. Het moet juist een mooie, veilige en inspirerende omgeving zijn waarin mensen kunnen ontdekken wat voor hen prettig voelt.’

Volgens Ellen loopt Rotterdam daarin nog achter op steden als Amsterdam en Utrecht, waar sekspositieve evenementen vaker worden gedoogd of gefaciliteerd. Daardoor reizen veel queerpersonen alsnog naar andere steden om zich vrijer en veiliger te voelen in het nachtleven. ‘Het gaat niet alleen over seks’, zegt Ellen. ‘Het gaat ook over de vraag welke vormen van mens-zijn een stad ruimte durft te geven.’

Consentcultuur

Voor Ellen is consent geen formaliteit, maar een cultuur. Hosts letten actief op bezoekers. Er zijn awareness-teams. Mensen kunnen altijd hulp vragen. En consent wordt continu gecheckt. Wat Ellen opvallend vindt, is dat buitenstaanders vaak denken dat sekspositieve feesten gevaarlijk of grensoverschrijdend zijn, terwijl Ellen juist veel problematischer gedrag ziet in reguliere clubs en kroegen: ‘Bijna iedere vrouw heeft grensoverschrijdend gedrag meegemaakt in het uitgaansleven. En toch vinden we dát normaal.’

Dat raakt een gevoelige kern. In gewone clubs accepteren we vaak gedrag dat we op sekspositieve evenementen totaal onacceptabel zouden vinden: ongewenst aanraken, opdringerigheid, blijven aandringen na een afwijzing.

Volgens Ellen komt dat doordat we consent nog steeds niet goed hebben geleerd. Zeker niet aan mannen. ‘Veel mannen hebben nooit geleerd wat echt aantrekkelijk gedrag is. Dat nee gewoon nee betekent. Dat aandacht of een compliment je geen recht geeft op iemands lichaam.’

Volgens Ellen betekent sekspositiviteit niet dat grenzen verdwijnen. Integendeel. Juist doordat consent centraal staat, zijn grenzen vaak explicieter aanwezig dan in reguliere uitgaanscultuur. Hosts spreken bezoekers aan wanneer iemand zich opdringt of over grenzen heen gaat. ‘Vrijheid werkt alleen als mensen verantwoordelijkheid nemen voor elkaar.’

‘GOEDE SEKS IS DAT JE SAMEN PLEZIER HEBT. DAT JE KUNT LACHEN. DAT JE ONTSPANNEN BENT’ – ELLEN VERHEIJ

Conservatisme & traditie

Opvallend genoeg leven we in een tijd waarin seksualiteit steeds opener besproken wordt, terwijl tegelijkertijd conservatieve ideeën terugkeren. Denk aan manosphere-influencers, anti-feministische bewegingen en jongeren die zich juist weer vastklampen aan traditionele genderrollen. Volgens Ellen is dat geen toeval: ‘Elke actie roept een reactie op. Als feminisme sterker wordt, komt er ook weerstand.’

Veel jonge mannen groeien op met onzekerheid over hun rol. De traditionele mannelijke positie staat ter discussie, maar er is nog weinig taal voor een alternatief. Conservatieve influencers bieden dan een schijnbaar simpel antwoord: wees dominant, succesvol en emotioneel gesloten. Maar Ellen gelooft dat die route uiteindelijk niemand gelukkig maakt: ‘We zijn allemaal slachtoffer van dezelfde patriarchale, heteronormatieve systemen. Meer vrijheid en meer sekspositiviteit maken uiteindelijk óók het leven van mannen beter.’

Vrijheid & verantwoordelijkheid

Wat Ellen misschien nog wel het belangrijkste vindt, is het idee van gemeenschap. Veel mensen zijn verleerd om actief bij te dragen aan ruimtes waarin ze zich bevinden. ‘We leven in een consumptiemaatschappij. Mensen denken: ik koop een ticket, dus nu moet ik vermaakt worden.’

Op sekspositieve feesten probeert Ellen juist een andere mentaliteit neer te zetten. Je bent niet alleen consument, maar ook deelnemer. Je draagt verantwoordelijkheid voor de sfeer, voor veiligheid en voor elkaar. Dat idee gaat uiteindelijk veel verder dan seks. Het raakt aan hoe we samenleven.

Volgens Ellen begint echte vrijheid niet bij ‘doen waar je zin in hebt’, maar bij zorg dragen voor elkaar. Consent is daarin geen beperking, maar juist een voorwaarde voor plezier: ‘Als jij bijdraagt aan een fijne plek voor anderen, wordt het uiteindelijk ook een fijnere plek voor jezelf.’

Die gedachte raakt aan iets groters dat in de samenleving verloren dreigt te gaan: het idee dat vrijheid en verantwoordelijkheid met elkaar verbonden zijn. Sekspositiviteit gaat daardoor niet alleen over seksualiteit, maar ook over heldere communicatie, respect, empathie, aandacht en gemeenschap.

‘WE ZIJN ALLEMAAL SLACHTOFFER VAN DEZELFDE PATRIARCHALE, HETERONORMATIEVE SYSTEMEN’ – ELLEN VERHEIJ

Meer dan seks

Uiteindelijk gaat sekspositiviteit niet alleen over seks. Het gaat over autonomie. Over veiligheid. Over jezelf mogen zijn. Over nieuwsgierigheid in plaats van schaamte. En misschien vooral: over het loslaten van het idee dat er maar één juiste manier bestaat.

Voor queerpersonen is dat vaak een herkenbare strijd. Maar eerlijk gezegd geldt het net zo goed voor mensen die hetero zijn en worstelen met verwachtingen rond relaties, genderrollen, monogamie, verlangens of intimiteit.

Misschien is dat uiteindelijk de kern van sekspositiviteit: niet dat iedereen dezelfde keuzes moet maken, maar dat mensen de vrijheid krijgen om zonder schaamte, angst of opgelegde scripts te ontdekken wat voor hen werkt. Sekspositiviteit betekent niet dat ‘alles moet kunnen’. Misschien zit daarin ook de grootste misvatting: sekspositiviteit vraagt niet om méér seks, maar om meer vrijheid om zelf keuzes te maken. Het betekent dat plezier, consent en verbinding centraal mogen staan. Dat seksualiteit niet iets vies of gevaarlijks hoeft te zijn, maar gewoon iets menselijks. Of zoals Ellen het zelf zegt: ‘Seksualiteit is normaal. Speelsheid is normaal. Verbinding is normaal. Dat zouden we veel meer moeten omarmen, in plaats van het weg te stoppen.’